De ramp met de Willem III

In 2002 was het 125 jaar geleden dat er zich bij Koudum een grote ramp voltrok. De "Willem III" verging in een zware storm op de Fluessen. Zoals altijd gingen de beurtschepen uit de Zuidwesthoek op dinsdag naar Sneek. Zo ook dinsdag de 30e januari 1877. Het beurtschip de "Willem III", dat de beurt verzorgde van Staveren op Sneek, vertrok die middag weer vanuit de Kolk in Sneek richting Staveren. Naast de stukgoedlading waren er flink wat passagiers aan boord. Tot Heeg verliep de reis voorspoedig, maar de oversteek over het Hegermeer en de Fluessen verliep rampzalig. Er stond een harde wind uit het zuidwesten en bij dit weer kan het op de Fluessen behoorlijk spoken. Toen men bijna de Fluessen over was is men op het harde Feitezand aan de grond gelopen. In deze barre, koude en donkere nacht zijn 14 mensen om het leven gekomen. Pas de volgende dag werd in deze hoek van Frysln bekend welk een verschrikkelijke ramp er zich die nacht had voltrokken. De geredden zijn liefdevol opgevangen door Fimme Karels Zalmstra en zijn vrouw Tjerkje Dlle in de herberg van de Galamadammen. Als dank is hen hiervoor later een koffiekan met inscriptie aangeboden.  

De mensen die omkwamen zijn:

Pieter Annes Okkinga (45j, Koudum)
Sijbolt Feddes Wiersma (25j, Koudum)
Harmen Meines van der Sluis (28j, Langweer)
Aaltje Roelofs Hoekstra (26j, Lutkewierrum)
Gerben Foekes van der Wal (50j, Nijega. H.O.N.)
Foeke Gerrits van der Wal (37j, Nijega. H.O.N.)
Sijbrichje Thijsses Altenburch (25j, Oosterend)
Marijke Jacoba Kapper (62j, Oosterwierrum)
Anne Harings Veldstra (55j, Staveren)
Petrus Attema (26j, Staveren)
Wytse Feddes Veersma (37j, Warns)
Dirk Ykes Hoekstra (57j, Workum)
Jan Wabes de Jong (26j, Ymedam)
Sijmontje Uilkes Smit (25j, IJsbrechtum)

 

Marijke Jacoba Kapper was de eerste die overleed, ze zakte plotseling ineen. Haar dochter Sijbrichje Altenburch van 25 jaar zag dit gebeuren en ook zij stierf gauw hierna. Het omkomen van haar moeder zal haar de moed hebben ontnomen om door te vechten.
Tien mannen stonden boven de stoomketel die nog lang warm bleef. Hierdoor waren hun kansen veel groter. Dirk Ykes Hoekstra zette zijn zoontje Jotje op een dwarsstang boven in de schoorsteen. Hierdoor redde hij zijn zoon, maar zelf heeft hij de ramp niet overleefd. Jotje staat niet op de kan vermeld. Echt blij kon zijn familie niet zijn omdat vader Dirk wel het leven liet.
De volgende dag pas om acht uur kwam er hulp en zijn de 29 overlevenden aan boord van een schip genomen. Doordat ze verstijfd en verlamd waren konden ze niet meer op eigen benen  staan. De tien op de ketel en de kleine Jotje waren er het best aan toe. Hieruit blijkt dat de meesten de dood moeten hebben gevonden door de kou, het slechte weer en door half in het water te staan. De mensen werden naar de herberg op de Galamadammen gebracht, alwaar ze liefderijk zijn opgevangen door de herbergier Zalmstra en zijn vrouw Tjerkje.

De zaterdag erop werden er in Koudum de eerste vier doden onder enorme belangstelling begraven. 
Het was toen mooi weer en een beetje wind uit het zuid-westen. En als de klokken van de Koudumer toren eventjes zwegen, dan kon men het luiden van de klokken van Molkwerum en Warns horen. Daar waren op dat moment ook begrafenissen van slachtoffers van deze afschuwelijke ramp.

Deze gebeurtenis heeft nog jarenlang grote littekens achtergelaten, vooral in de kleine Zuidwesthoek van Frysln.


De grafsteen van Pieter Annes Okkinga
(bron: www.geheugenvannederland.nl)

In het deksel staat gegrafeerd:

Een vreselijke ramp met Stoomboot Willem III In den nacht van 30 op 31 januari 1877. Waarvan 29 personen zijn gered en 14 zijn omgekomen

Op de koffiekan staat aan een kant gegrafeerd:

Ja, vreeslijk was de nacht,
Nooit zal hij ons vergeten,
Zelfs 't verre nageslacht
Zal die gebeurt'nis weten.
Het blijde morgenrood
Blijft steeds ons in gedachte
Toen g'ons uw bijstand boodt
En veler lot verzachtte,
U, edel mensenpaar
Zij dit tot roem geschonken
Door de verloste schaar;
Moog 't als een parel pronken
Tot nagedachtenis.
In uwe fiere woning.
En 't oog en 't hart gericht
Tot onzen God en Koning.
Wie komt die gunst te sta?
Voor liefdedienst en trouwe?
Wel, Fimme Zalmstra
En zijn geliefde Vrouwe

De andere kant staan de geredden:

Cornelis de Boer (Staveren)
Heije Cuperus (Staveren)
Andries Cuperus (Staveren)
M. Roorda (Staveren)
Harmen Veldhuizen (Staveren)
(Jotje Dirks Hoekstra) (Workum)
Jacob Brouwer (Koudum)
Douwe F. FLapper (Koudum)
Jacob Reinstra (Koudum)
Arjen Pruiksma (Oudega H.O.N.)
Femme de Jong (Molkwerum)
Arend Gras (Molkwerum)
Berend Gras (Molkwerum)
Douwe Schaaf (Molkwerum)
Cornelis van den Brug (Woudsend)
Yke J. de Jong (Warns)
G. van Dijk (Warns)
Anne R. Bajema (Warns)
S.W. Muizelaar (Warns)
Pieter van der Zijp (Warns)
Gijsbert Asma (Bakhuizen)
Lieuwe Hornstra (Bakhuizen)
Bouwe Kooistra (Drachten)
Eeltje Elzinga (Oldeboorn)

Ook gered zijn de bemanningsleden, die echter niet op de kan staan vermeld:

Cornelis Sjoukes Bouma (Schipper)
Lucas Kool
Jan de Jong (Machinist)
Jan Zuidema (Stuurman)
Freerk Lootsma (Hofmeester)

 


Twee maanden voor de ramp (LC)

Bronnen: Koudum yn myn bernejierren, door S. Feenstra; Koudum fan doe en nou, door G. Koopmans; Land en mens van gaast en klif, door L. Post-Beuckens.

Drie lijken te gelijk op het kerhof !

Met dit woord begroette ik gistermorgen de schare, die als naar gewoonte op den rustdag des Heeren in het huis des gebeds was samengekomen.
Drie lijken te gelijk op het kerkhof! dit hartverscheurend tooneel was den vorigen dag door ons dorp aanschouwd, een tooneel 't welk ieder oog bevochtigde en ieder hart deed schokken.
Een zware ramp heeft "de Zuidwesthoek van Friesland" getroffen, bijname de Gemeente "Hemelumer Oldephaert en Noordwolde."
Onder de ongelukken door de jongste storm veroorzaakt, behoort ook het zinken van de Stoomboot Willem III, varende van Sneek op Stavoren. Reeds dinsdagavond 30 januarij jl. gezonken, kwam eerst den volgenden morgen redding opdagen; maar helaas niet allen konden meer worden gered! Reeds 14 ongelukkigen hadden den dood in de golven gevonden of waren op het wrak van de boot door het slaan der golven bezweken.
Van die 14 slagtoffers waren er 11, inwoners dezer Gemeente; van die 11 werden er Zaterdag 5 in het naburige Oudega en 4 op ons dorp ter aarde besteld.
Reeds om 10 uur  's morgens verkondigde het klokgebrom, het wel doorvlijmend woord: de eerste der slagtoffers zal grafwaarts worden gedragen.
Lang was de lijkstoet en zwaar was de rouw, die op aller aangezicht was te lezen. En geen wonder! een jongeling krachtvol en schoon, werd in den grafkuil nederlaten; een jongeling vol levenslust en levensmoed, en toch reeds het eerste van allen bezweken; nog niet lang was de boot gezonken of Siebold Wiersma was een lijk. Stof tot spreken was er in het klaaghuis dan ook wel, jammer, dat we maar al te spoedig moesten afbreken.
Kwart voor een werden we elders geroepen; drie huisvaders, slagtoffers van dezelfde ramp zouden op den akker der dooden worden bijgezet. Drie lijken achter elkander, drie families, drie lijkstaatsies naast elkander! nooit was de droefheid zoo algemeen. Wie zou niet schreien bij het zien van zulke zwaar beproefde weduwen, bij de gedachte aan zveel wezen, bij de herinnering aan zulk een hartverscheurende ramp.
Ieder is er vol van, op ieder maakt het indruk, geheel ons dorp, geheel de Gemeente is in rouw. Hoe lang zal ze duren, hoe diep zal ze zijn? Dit is alleen  den Kenner der harten en proever der nieren bekend.
Op smartelijke wijze is ons gepredikt, dat ons leven slechts een damp is en dat de dood ieder uur wenkt, bij vernieuwing ons geleerd, dat op zijn wijsheid en sterkte niemand kan bouwen.
Hoe gelukkig dan de mensch, wiens sterkte de Heere is, die Jakobs God ter hulpe heeft. Dan behoeven we voor den dood niet te schrikken, om het even of wij hem dan vinden op ons bed of in de golven. Indien Christus ons deel is, dan zullen we met Hem leven, leven, tot in alle eeuwigheid.
Hoe schrikwekkend is echter de toekomst, voor hem, die nog leeft in de zonde of nog steunt op zijn deugd! Waarmee, mijn vriend, zult gij voor God verschijnen? Uwe steunsels zijn staven die u de handen doorboren en uwe vreugde vergaat in een eeuwige droefheid.
Zendt God u zijne roepstemmen, wilt gij er toch naar horen want op het verharden tegen God heeft nog nooit iemand vrede gehad.
En wilt ge vrede, ware, goddelijke vrede?
Zoek dan vergeving bij God in Christus, die "om zondaars te redden den hemel verliet", en die het meermalen heeft uitgesproken, dat Hij bereid is te ontvangen een ieder, die tot hem komt.
Kom dan tot Hem, die bij 't naderen van den dood uitkomst geeft, en na den dood schenkt het eeuwig zalig leven.

Koudum, 5 Febr. 1877

E. KROPVELD

Uit: De Bazuin (XXV no. 6 van 9 februari 1877)


Ds. Kropveld

Het bovenstaande artikel werd ingestuurd door Leo van Rikxoort uit Schoonebeek, die voor zijn doctoraalscriptie theologie (hoofdvak kerkgeschiedenis) onderzoek doet naar leven en werk van de Joodse ds Elizer Kropveld (1840-1920), o.a. Gereformeerd predikant te Koudum van 1874-1879.
Voor meer informatie over ds. Kropveld kijk op de site van Leo van Rikxvoort:
www.leovanrikxoort.tk

Sipke Romkes Feenstra 1872-1963 hat yn syn Boek Koudum yn myn bernejierren ek skreaun oer de ramp mei de Willem III, hy wie mei dat barren doe sawat 5 jier.

It wie woansdeitemoarn de 31e jannewaris fan it jier 1877. Wy sieten oan'e breatafel.
Douwe Haitses (Visser) kaam de buorren del. Hy soe bepaald ris by syn skipke yn'e Symkewyk sjen. It hie de nachts nammentlik stoarmwaar west.
Lolke Dokkum kaam mei it pak (manufacturen) de strjitte op. Hy soe bepaald nei Himmelom of de Wlde. Flak foar s glzen metten hja mekoar en as Douwe efkes in praatsje meitsje sil komt Josep Skuur (Schurer) mei tzen hasten oanrinnen en hat bepaald wat hiel earnstichs te fertellen, teminsten te sjen hoe't dy, oars sa egale beide mannen t it stjoer reitsje.
Heit seach dit en moast der fansels dalik mear fan witte. Doe't hy wer yn'e hs kaam, sei er: De Koudumer boat moat ferngelokke wze en der binne gns wat deaden, nei't hja sizze.
Wat ik hjir noch fan wit is dat mem alhielendal fan 'e wize rekke en dat der buorfroulju by te pas kamen.
Heit hie de foarige dei ek mei dy boat wollen, mar hja hienen harren fersliept en omt heit net fluch op 'e gong wie, koe hy neat ier gench op 'e Dammen komme. De boat, "Willem III", kaam nammentlik fan Staveren, dan die hy earst Warns oan, en dan op'e Galamadammen wie it "stasjon", sil ik it mar neame, foar Koudum.
Yn'e grutte tsjerke yn Koudum hinget boppe de tsjerkfdebank in boerd oan e muorre; mei moaie krolletters, sa't men se no mar kwaliks mear meitsje kin, stiet der yn simpele wurden in fers op skreaun. It handelt oer lang, hiel lang ferline tiden en fertelt wat frees-lik lijen doe de iene groep minsken de oare oandien hat. Faak haw ik wol foar dat boerd stien om te besykjen oft ik tusken dy rigels troch ek mear fan dat freeslike barren gewaar wurde koe as dy inkelde wurden fertelle. Mar dat woe nea. Pake hat s wolris it ien en oar deroer ferteld, sa't it him dan ek wer ferhelle wie, mar hoe mear hy fertelle koe, hoe mear der te freegjen oerbleau.
Ien fan dy rigels, ik mien de twadde is sa, as ik it noch goed ha: "In Coudum groot jammer men sag", en dy wurden wienen alhiel fan tapassing op dy woansdei 31 jannewaris en de dagen dy't der op folgen.
Folle wit ik der oars net fan as by oerlevering, want ik wie noch mar in jonkje, mar ik wit noch sekuer, dat myn broerke en ik mei mem oan'e han tusken in hiel bulte oare minsken bij de tsjerkehikke stienen en ik sjoch noch klear dat der trije kisten efterelkoar om it hof hinne droegen waarden en dat der in hiel soad minsken efter rounen en alles wie swart as de nacht en dat gesicht hat my nea wer loslitten.
Der lei in swiere druk doe op'e minsken en it wie ek in freeslike ramp. Der wienen fjirtjin minsken by om it libben komd sa't letter bliek en yn it doarp en omkriten koenen de minsken mekoar sa goed wol, dat de iene it leed fan de oare hielendal oan- en meifielde. Ja, it wie doe ek wol sa hear: "In Coudum groot jammer men sag".
Hoe oft it dan allegear krekt gien wie?
Wat ik der fan wit is wat ien fan de minsken, dy't it meimakke hie, my ris ferteld hat, doe't wy der ris in pear oeren rstich by sitte koenen. Hy wie in kalm en bedaard man. Lit. ik him mar Douwe neame. Syn ferhaal is omtrint sa: Doe 't de boat dy tiisdei neimiddei t Snits: gyng wienen der fiersten tefolle minsken oan board. It waaide hurd en it wie o sa kld. Inkelden koene net iens plak krije yn ien fan de kajuten en boppe op wie it net noflik te wzen. Mar der siet oars net op. Elk woe graach mei en yn Heech, hie men hope, soenen der wol frij wat minsken fgean. Dat kaam ek sa t. Der gyngen inkelden f en ien nije kaam der bij, sadat de boat de mar ynstiek mei 37 passazjiers en seis man boatsfolk.
It wie stoarmwaar wurden en hja wienen noch net botte fier, doe sloech der ien fan de fierstente grutte ruten yn 'e efterste kajt kapot en kaam sa no en dan in grutte flap wetter nei binnen. Mei man en macht waard besocht dat gat safolle mooglik mei in taffeltsje of wat sekken ticht te hlden, mar it joech net folle en it duorre net sa hiel lang of ek yn de foarste kajt sloegen trije rten kapot. Doe waard it allegearre wetter en elk dyt koe begn mei sekken en sa, safolle as it koe dy gatten ticht te hlden. En yn dy bedriuwen waard it in gerop en geskreau tsjin elkoar. De iene helte woe nei de wl en de oaren woenen trochsette en om't de lsten it machtichst wienen waard der dan ek besletten om troch te gean.
Der soe dy jns yn Koudum yn 'e grutte tsjerke sprekkerij wze. Mr. Kerdijk en dmny Tinholt soenen prate oer iepenbier en bysnder nderwiis en der wie my wol faak ferteld dat der in partij fan dy mannen dy't trochsette woenen hinne moasten, mar myn lde freon Douwe sei, doe't ik dit oppere, dat hy der neat fan fernomd hie, mar wol dat hja allegear graach nei hs woenen, want dy hiele lange klde nacht dr op dy boat trochbringe as wie it dan oan 'e wl en dan opinoar plakt as hearingen yn in fetsje, der hie nimmen sin oan.
Fansels, hie men alles foart sjoen, ja, dan wie men yn Snits net iens op dy boat stapt, mar hie sjoen in nderdak te krijen. No gyng it op hs oan en elk hie it folste fertrouwen yn'e lieding en yn'e seeweardichheid fan dy boat. It wie in nije ferskining yn'e Sdwesthoeke, wrt in houten skip, en oars wienen der doe noch net, it net bij helje koe, yn fierste fierte net. Dus mei moed en betrouwen der op los.
Mar o heden. It duorre mar efkes en dr fielden hja in skok. Hja hienen de grn rekke. Hja kamen wer los mar fuort drop wer in skok en dy kaam sa bot oan dat it roer sloech kapot, de boat kaam wer los, rekke wer yn djip wetter en om't it stjoer fuort wie kaam it gefaarte dwerssee te lizzen.
Doe wienen yn in hiel koarte tiid alle rten kapot en streamde it wetter sa hurd as it koe foar en efter nei binnen en elts fleach sa hurd hy of sy koe nei boppen en doe fansels allegear nei de lijkant. Doe 't hja it gefaar fan kanteljen seagen allegearre nei de oare kant, mar doe gie de boat ek wer oer.
Sa hurd it koe kaam it wetter nei binnen, it kaam by it fjoer en doe koe de fluit ek net mear brkt wurde. Noch efkes, doe strpte it dek nder wetter en doe't de kiel de fste grn te pakken hie, wie der fan de boat oars net mear to sjen as de skoarstien en in inkeld stikje fan de fersknsing en sa stienen trijefjirtich minsken en inkelde bisten mei in lange klde jannewarisnacht mei stoarm en hagelbuien om harren hinne en de minsken omtrint oan 'e mul ta yn it iisklde wetter dr op 'e Hegemermar snder ek mar in bytsje hope dat der guon yn it spier komme soenen om harren te rden.
Wy kinne s dat net mear yntinke. As it no barde en dy boat wie in oere oer syn tiid, ei no, dan tillefonearre men dchs t Koudum of t Staveren nei Heech en frege hoe sit dat, wer bliuwt de Willem III en blykte it dan dat dy boat op'e mar omdobbere, no dan wist men wol, dan wie der eat net ynoarder en stjoerde men in pear flinke motorboaten der op los om de hiele mar f te ljochtsjen en sa gau as it koe dy minsken te helpen.
Ja, sa soe it no gean. Mar doe wie der fan tillefoan en fan motorboaten en fan skynlampen neat bekend en yn Koudum, Warns en Staveren tocht men: de boat is yn Heech bleaun en yn Heech tocht men: hja binne al lang de mar oer.
En wilens wienen foar dy minsken derre de minuten oeren. It wie in gerop om help, dan fan ien, dan fan mear tagelyk. Sa no en dan lieden hja de belle, mar it joech allegearre neat, nimmen hearde it, de stoarm wie oermnsk.
De lken dreauwen fan 'e rommen, sadat it ek o sa gefaarlik waard om hinne en wer te gean. Dy't yn it rom terjochte kaam, wie daalk ferlern.
Freeslik moat it wze wat dy minsken dr dy nacht trochmakke hawwe. De hiele nacht hawwe der tsien manlju op'e tsjettelkast stien mei oars gjin hldfst tsjin de stoarm as allegear ien han oan in keatling dat om'e skoarstien lei en dy tsien hienen it bste plak.
Trijentritich oare minsken, wrnder in pear froulju, stienen yn it iisklde wetter en der tuskentroch wrotten inkelde bisten ek yn deabenaudens om. It wie dan ek gjin wnder dat der sa no en dan ien wei waard, snder dat immen it murk, elk skynde mear as gench oan himsels to hawwen.
Doe it begn te skimerjen, de oare moarns, seach men earst it fgryslike. Alve minsken en inkelde bisten dreauwen dr om de noch libbenen hinne en elk foar oar tocht sa komt it mei mij ek. Letter blykte it dat der ek noch trije minsken oer board spield wienen.
Mar it waard ljocht en de stoarm bedaarde in bytsje. In nije dei, nije hope, nije moed. En ja, sjoch, kaam dr net in skip oan t Heech wei? jawis. Mar wat no? Gyng it troch? Harren foarby? Seach dy skipper harren dan net en hearden hja harren needgerop dan net?
Nee, dat needgerop klonk net sa ld mear en dy skipper, Age Feenstra, de fearskipper t it Heidenskip, dy't de jns yn Heech lizzen bleaun wie, hie mar ien doel foar eagen: de Heidenskipster feart. Dr moast hy hinne en de mar wie nochal oerstjoer, sadat hja de hannen te fol hienen om folle om harren hinne te sjen. Drby kaam, hja hienen hielendal gjin betinken op dy boat. Hienen hja dat hn, jawis, dan hienen hja omsjoen en dan ek holpen. jawis, fansels. Mar foar dy minsken wie it in klap. Hja hienen safolle as hja it noch koenen, roppen, swaaid mei de earmen, lieden mei de belle, mar it wie allegear om 'e nocht. Hja wienen wer safier hja eagje koene fan alleman ferlitten.
In foech oere letter mienden inkelden fan harren oft it krekt wie oft dr hiel yn 'e fierte op'e Wldwl (Aldegea en Kolderwolde) in pear minsken stienen te digerjen harren kant t. Mar och, it duorre mar efkes, doe wienen hja ek wer fuort. Mar dchs nei in skoftke kamen der mear minsken op 'e wl en it duorre net lang of inkelde fan de manlju dr op dy tsjettelkast seagen dat der aksje kaam yn dat ploechje. Hinne en wer gerin en sa. Dan gyngen wer inkelde fuort, mar der kamen ek wer bij en der stie op it lest in hiel ploechje.
It duorre net lang, der kaam in mst oerein en noch efkes, doe rop ien: In seil mannen, hja hawwe s sjoen, ja, der komt in skip op s oan. En ja, doe gyng it op in skriemen en laitsjen tagelyk. Want it wie wier: der kaam in skip oan en dat betsjutte foar dy minsken: rdding. Hoe? Dat wisten hja net, mar yn elk gefal noch efkes en dan koene hja dat beheinde plakje wrt de dea fan alle kanten drige, ferlitte en dat wie doe foar de measten it iennichste tsjoch.
Doe't it skip oan 'e boat fstlei, wienen mar inkelden yn steat in foet te fersetten om op dat skip te kommen: de measten moasten der hinne droegen wurde en doe't alles oan board wie, sette dy skipper mei syn noedlike fracht koers nei de Galamadammen of nei de dammen, sa't wy yn Koudum altyd seinen.

O, dy moaie dammen. As it winter wie, no dan moast de froast al hurd oanpakke as men der yn 'e Sdwesthoeke, wrt men tusken de slzen fan Staveren, Molkwar, Hynljippen en Warkum yn siet, fan de farwetters gebrk meitsje koe. Mar dat wie net hiel slim. Men hie de putten en de fgelhoeke en drtusken yn de dammen drt foar it jongfolk de fioele gyng en de skotse trije dnse waard mei de jassen t. En as it dan ta wie oan it "Wilhelmus fan Nassouwe", och man, dan waard der stampt oft it wie dat de lampe elke kear t en oan pste. En de Koudumers en de Wldsjers en de Himmelommers en de Bakhsters, allegearre kamen hja der op oan. Dr wie nea rzje, mar altyd in hiel bulte nocht.
Of as men der simmerdei siet, en seach nei it Westen, de Morra, en nei't Easten de mar oer, ja, dat wie om nea wer te ferjitten. Kastlein en kastleinske wienen der yn dy tiden Fimme Salmstra en syn frou "Tsjerkje". Hja hienen bepaald nochal wat in hshlding, ik wit teminsten wol dat yn elk gefal trije fan harren bern by s op skoalle gyngen. Ik mien Jan en Jantsje en Berend.
Ik soe dy poepen miskien noch wolris wat ferjaan kinne, mar nea dat hja s moaie dammen sa finaal ferneatige hawwe. Wa't de dammen nochris hiel moai sjen wol, moat ris gean nei "Hotel de Gouden Leeuw" to Snits. Der wennet in dochter fan de lettere kastlein Boersma. Dy hat fan'e dammen in hiel moaie print.

Mar och minsken, wat dwaal ik fier f. Mar ja, sa giet it, Oer dy dammen soe ik noch wol in oere trochprate kinne, mar dr giet it nou net oer. Want sjoch, op dy woansdeitemoarn de 31e jannewaris fan 1877 kaam der ek gns folk op 'e dammen ta. Mar it wienen gjin feinten en fammen mei redens yn 'e han en kleuren as roazen dyt straks foar de faam in framboaske en foar de feint in spke foar in stoer bestelle en it wienen ek net fan dy stille pylgers dyt der hinne kamen om inkelde oeren troch te bringen yn stil geniet fan it sicht oer wide wetters en hege loften en wide fierten.
Nee, dit binne minsken dy't hurd en jachtsjend rinne, inkelden hast yn in draaf. De hiele nacht al wisten hja net wrt hja it fine moasten, en dy nacht wie sa lang, sa freeslike lang. En no, no hat men sein (wa dat wit nimmen) dat der in skip op wei is nei de dammen mei de minsken oan board fan de Willem III, wrt men snt justerjn neat wer fan heard hat. En ja, no rint men hurd om sa gau as it kin gewaar te wurden hoe't it mei heit of mei de soan, mei mem of mei de dochter is, want ja, men is sa ngerst, sa bang, men hat yn 'e buorren sa raar opheard. En de dmny's en de dokters en de boargemaster, hja geane fan 'e moarn allegearre ien wei: nei de dammen. En der op'e dammen? Der yn 'e fierte, noch al in eintsje fuort, dr komt stadichwei dat skip oan. Fan alles wurdt al ferndersteld en bepraat. Net ld, nee, dat is no gjin trewes, mear temk. Mar inkelden, dy't wat mear fan de farenswensten fwitte, sjogge wat dat net doocht. Der is nammentlik gjin fleugel oan e mst., It is dus in skip wrt de dea oan board is.

En ja, doet it skip fstlei, doe like it o sa min. In stik of wat fan e bstenkoenen sels oerein komme, mar fierwei de measten moasten de herberch binnen droegen wurde. En dan leinen der ek mear as tsien, dr't gjin libben mear yn wie en dan wienen der ek noch fan 'e boat spield, dy moasten noch opfiske wurde. Freeslike toanielen hawwe har dr doe op 'e dammen fspile. Mar yn 'e herberch sels, derwaard arbeide en holpen. Tsjerkje, de frou, hie har kammenet en linnenkast leechhelle, en yn 'e wenkeamer de kachel goed waarm en der waarden dy minsken tklaaid en droech en waarm rost en krigen hja droege klean oan en dan hie Salmstra yn 'e taap kofje mei in skeut kejak dertroch foar harren klearstean en dan ite. ja, der op e dammen is dy moarns hiel wat bard dat in minske for tiden wer moed jaan kin.
De dei drop hawwe de Koudumer klokken oan ien stik wei hast trochlet. Eltse deade moast ien of twa dagen foart hy of sy op it tsjerkhf kaam, belieden wurde. De famylje kaam dan yn it stjerhs gear en de klokken waarden dan mei koarte tuskenskoften trije kear fiif minuten let. Wie it in man, dan begn de grutte klok earst en hlde lst op; wie it in frou dan de lytse. It wienen doe neare drve dagen yn it lde doarp en de omkriten.

Fimme Salmstra en syn frou Tsjerkje hawwe letter in nikkelen kastleinskofjekanne krige mei in fjoerstoofke der nder. Yn dy kanne stiet in ferske skreaun mei der nder de nammen fan 'e minsken dy't rdden binne. Ien en oar is sa:

ja, vreeslijk was de nacht
Nooit zal hij ons vergeten
Zelfs 't verre nageslacht
Zal die gebeurt'nis weten.
Het blijde morgenrood
Blijft steeds ons in gedachte
Toen g'ons uw bijstand bood
En veler smart verzachtte.
U, edel mensenpaar
Zij dit tot roem geschonken
Door de geredde schaar
Mocht k als een parel pronken
Ter nagedachtenis
in uw fiere woning
En oog en hart gericht
tot onze God en Koning,
Wie komt die gunst te sta?
voor liefdedienst en trouwe?
Wel, Fimme Salmstra
en zijn geliefde vrouwe

De rden persoanen binne: Kornelis de Boer en Harmen Velthuis, Staveren; Jakob Brouwer, Douwe Klapper, Jakob Reinstra, Heije Cuperus, M. Roorda, Arend Gras, Berend Gras, Koudum; Yke J. de Jong, Gerke R. v. Dijk, Anne Bajema, Pieter v.d. Zijpp, S.W. Muizelaar, Wams; Corn. v.d. Brug, Woudsend; Eeltje Elzinga, Oldeboorn , Jakob Hoekstra, Workum; Bouwe Kooistra, Drachten; Arjen Pruiksma, Oudega (H.O.N.); Femme de Jong, Douwe Schaaf, Molkwerum; Gijsbert Asma, Lieuwe Homstra, Bakhuizen.

Eigenaardich is it tinkt my, dat it boatsfolk hjir net oan meidien hat. Werom net dat haw ik net tfiskje kinnen. Dat wienen: Jan Zuidema, stjoerman; ]an de Jong, masinist; Freerk Lootsma, kelner; Knillis Bouma en Lucas Kool. De kaptein fan 'e boat, Foeke F. v. d. Wal wie mei omkomd. Ek hy leit yn Koudum op it tsjerkhf.
Wat dy kofjekanne oangiet? Inkelde jierren lyn haw ik ris heard doe wie hy yn Coopersburg to Akkrum. Der skynde doe in neikommeling fan 'e Sa1mstras te wzen. Ik kin der ynkomme dat de famylje wiis mei dy kanne is, mar sa'n ding hearde oars, tinkt my, ths yn it Skipfeartmuseum to Snits. Dan koenen folle mear minsken der nochris by stilstean as no.
Dat wie it ngelok mei de Willem III. Tenei ris wer wat oars.

Jitris it ngelok mei de Willem III
Nei oanlieding fan myn relaas oer dit freeslike barren haw ik noch al in mannich fragen en oanfollingen krige. Foar de iene sawol as foar de oare myn tank. De measte fregers wolle graach witte wa't der by dat ngelok de dea fn hawwe. Hja sizze: "]a Feenstra, jo fertelle wol wa't rden binne, mar dy earme minsken, dy't it libben der by litten hawwe, wa wiene dat en hoe hjitten hja?"
Ja sjoch freonen, der doarste ik my net oan weachje. Mei soks moat men o sa foarsichtich wze en net wat sizze dat men net sekuer wit. Men soe dan minsken sear dwaan kinne en dat wol ik mei myn ienfldige ferhalen alhielendal net.
Ik kin der no mear fan fertelle. Fan in goefreon krige ik nammentlik in krante fan 10 febrewaris 1877 ths brocht. Dy krante, wiste hy wol, hie in swager fan him altyd bewarre en him tochte dy moast ik no mar ris ynsjen. No Bosma, ik bin jo der tankber foar. Mei grutte belangstelling haw ik dat lde giele bld trochsneupt en dy lde drve stoarje stie noch ris yn syn hiele omfang foar my. It die my ek o sa goed, dat myn beskriuwing deroer hielendal oerienkomt mei wat dy lde krante derfan fertelt.
Alderearst moat ik noch in namme neame fan immen dy't ek rdden is. Dat is Jotje Durks Hoekstra fan Warkum. It wie doe noch mar in jonge en drom sil it ek wol wze, dat syn namme net op dy kofjekanne foarkomt. Syn heit mei in pear oare manlju hiene him al gau op'e skoarstien fstbn. Hy hat fansels ek in hiel minne nacht hn, mar hy hat it trochstien. Ald is hy net wurden. Dat is net ien wurden fan dy jonge minsken, dy't doe rden binne, drfoar hienen hja fiersten tefolle kjeld skipe. Jotje syn heit is der doe by ferngelokke. Syn mem en suster wennen letter yn in kreas hs yn Koudum, der sawat flak foar it healepaad. It wie Durk Akke, sa't hja altyd neamd waerd. Har man hjitte Durk Ykes, dy't ek yn Koudum wennen. It wie in echte ld Koudumer famylje.
Yn myn foarich skriuwen hie ik al ferteld dat der fjirtjin minsken by omkomd wienen. It wienen tsien manlju en fjouwer froulju. Ut dy ld krante blykt dat de jns 0m acht oere al twa froulju dea wienen. De omkommen. minsken hjitten: Durk Ykes Hoekstra, 57 jier; Anne Harings Velstra, 55 jier; Petrus Attema, 26 jier; Wietse Feddes Veersma, 37 jier; Jan Wabes de Jong, 26 jier; Pieter Annes Okkinga, 45 jier; Siebolt Feddes Wiersma, 25 jier; Gerben Foekes van der Wal, 50 jier; Foeke Gerrits van der Wal; 37 jier; Harmen Meines van der Sluis, 28 jier fan Langwar; Aeltsje Roelofs Hoekstra, 26 jier fan Lytsewierrum; Symentsje Ulkes Smit, 25 jier fan Ysbrechtum; Marijke Jacoba Kapper, 62 jier fan Easterwierrum en Sybrigje Thisses Altenburg, 25 jier, fan Easterein.
Dat binne dan de nammen fan de ferngelokke minsken. Der wie ek noch in ko en twa bargen oan board. Dy bisten hawwe it nk ek net oerlibbe.
Nea, seit de skriuwer fan dit stik yn dy ld krante, nea is der sa'n grtte skare belangstellende minsken op it tsjerkhf te Koudum bijelkoar west, wol ik leauwe, as op sneon 3 en snein 4 febrewaris fan it jier 1877.
En wat ek benearjend wie? It wie moai waar, mei in bytsje wyn it Sdwesten en as de Koudumer klokken efkes swijden, dan hearde men dy fan Molkwar en Warns (wr't ek begraffenissen wienen op dat stuit) lieden. Earst waard dy sneon Siebolt Feddes Wiersma te hf brocht. Hij wie net troud. Dmny Kropveld hie yn syn ldershs de lykrede hlden. By de gong nei it grf rnen frijwat minsken mei.
In oere letter waarden Durk Ykes Hoekstra, Pieter Annes Okkinga en Jan Wabes de Jong tagelyk te hf brocht. Dy trije deaden waarden tagelyk om it ld tsjerkhf droegen. De begraffenis waard hlden t "it Wapen fan Frysln" wei. Myn lde freon "Jan" (Westhof) t Ljouwert hie it dus wol goed yn him opnomd, as wie hy doe ek noch mar seis jier. Do mienst ek dat der in kreupel famke yn dy stoet meirn, skriuwst my? Ja jonge, der komme wy bepaald nea efter, wa't dit wie. As dat bern fan dij noch libbet is it al in hiel ld minske.
De foargong bij dizze begraffenis hienen: Dmny Heinecken fan Warkum en dmny Kropveld en dmny Tinholt fan Koudum. De sibben en goefreonen folgen yn rigels fan trije, ta it tal fan mear as trijehndert. Nei frin fan de begraffenis waard der in lyktsjinst hlden yn 'e grutte tsjerke, wrt dmny Tinholt yn foargyng. De tsjerke rn doe fansels mear as fol.
De oare deis, dat wie dan snein 4 febrewaris, waard Foeke Gerrits van der Wal yn Koudum te hf brocht. Ek bij dy begraffenis hie dmny Tinholt de lieding en waard de lyktsjinst wer yn tsjerke hlden. Foeke van der Wal wie trije moannen lyn nei Nijegea gien te wenjen, foarhinne wenne hij yn Koudum, wrt dan ek de famyljegrven wienen. Heit en pake hawwe my ferteld, dat Van der Wal fan bigjin f oan eigener en kaptein west hie fan de Willem III, mar dat hij de boat ferkoft hie oan Knillus Sjoukes Bouma fan Koudum (Cornelis Sjoukes Bouma en Johanna Riesewijk ) en in man fan Bakhuzen en dat dit no van der Wal syn lste reis wie as kaptein. 

Fan "master Sjouke" t Amsterdam krige ik in brief, wryn hy seit dat net v. d. Wal, mar Knillus Sjoukes dy ngeloksreis al kaptein wie. Ja, bste freon, it kin bst wze dat it wol sa is sa't jo it sizze. Der feroaret it gefal net in soad om. Hertlik tank foar jo brief hear.

Ut dy lde krante blykt ek noch dat der ek minsken ferpleegd binne yn de boerepleats dr op'e dammen. As boer wenne der doe Jan Hantsjes Hiemstra.
Fierder wurdt der ek noch sein dat de frou fan de feedokter Pol (Hillebrants hjitte hja fan harsels) ek tige mei yn 'e skrep west hie en ek in fernaam oandiel hn hie yn it helpen fan dy earme minsken wrt sa goed as gjin libben mear yn like te wzen.
Sjesa. Dit wie noch ien en oar oer it ngelok mei de Willem III. Ik miende dit noch efkes fertelle te moatten. Jitris foaral myn tank oan al dy minsken dy't, is it mei in brief of sa persoanlik, blyk jouwe fan belangstelling yn dit lde barren.

"Een stoombootramp die aller gemoed met deernis vervulde"

It drama op e Fluezen yn 1877

Op 30 en 31 jannewaris 1877 hat him in ferskrikkelik drama fspile op e Hegemermar/Fluezen.

Yn alderhande kranten en geskriften t dy tiid en lang drnei is hjir in protte omtinken oan jn. Wylst in iisklde, fleindige stoarm oer s ln raast, rekket de stoomboat Willem III yn grutte swierrichheden. Troch wiette, kjeld en tputting komme drby fjirtjin minsken om.

De 30e jannewaris 1877 is in tiisdei, merkdei yn Snits. Fan hein en fier is it folk nei de std ta tein; rinnende, mei hynder en wein of mei t fearskip. Krekt bten de Wetterpoarte, yn'e Kolk, leit de stoomboat Willem III t  Starum wei,  foar de wl. Op syn feste rte oer nder oare Warns, Koudum, Nijegea, Heech, Osingahuzen en Drylts binne bij de oanlisstegers ferskate reizgers oan  board  stapt en de bemanning hat rnom fracht en fee ynnommen.

Om't it waar dy tiisdei hieltyd nlijiger wurdt Het weer was ruw en onstuimig , t woei reeds hard en onheilspellend stond de lucht- wol men de middeis- nei oerlis as it wol ferantwurde is te gean net te let op hs oan. Alhoewol 't twa reizgers der noch net binne nammentlik in keunstskilder t Arnhem en de Starumer Anne Harings Veldstra, set men presiis om twa oere f. De lste persoan, Veldstra dus, kin troch tige hurd te rinnen earne fierderop doch noch fan 'e Willem III oppikt wurde. Oan board is safolle folk dat se net allegear in plakje fine kinne yn ien fan de beide kajuten (foar- en efterkajt); de lsten moatte oan dek bliuwe, net noflik mei de klde hurde wyn en bijtiden in fikse sniejacht. Lokkich wie hjir en der wol in lij plakje te finen. Yn Drylts en Heech binne de earste passazjiers te plak en stappe fan board. Dat jout romte. Eltsenien kin no noflik nderyn sitte. Dr is t waarm en gesellich. It waar is wol sa nhuer wurden dat yn Heech oerlis plak hat oft it wol betroud is de Mar op te gean. Guon stelle t om hjir mar te oernachtsjen, mar de measten wolle der neat fan witte hja doarre it wol oan mei dizze betfte bemanning, want de meesten waren ervaren schippers en met het vaarwater  volkomen vertrouwd. Zij geven niet de minste blijken van vrees. Ien persoan dyt Heech net as doel hat stapt hjir f. Hij doart it net oan en gean fierder. Mei 43 persoanen oan board -seis bemanningsleden en 37 passazjiers (fjouwer derfan binne froulju) fart de Willem III de Hegemermar op.

Noch altyd hellet de westewyn oan mar it folk bliuwt kalm; men is wol wat wend. As hja  De Gastmar naderje, geane der wer stimmen op om hjir dchs mar de wl op te sykjen. Der  wurdt lykwolks net harke nei dyjingen dyt it efternei wol bij it rjochte ein hawwe. Guon ha harsels al ryklik moed yn dronken (der is taperij oan board) oaren wolle perfoarst dyselde jn yn Koudum in gearkomst bijwenje, drt it liberale keamerlid Keerdijk sprekke sil.

Nei de Gaastmar hld  kaptein Cornelis Bouma t Koudum safolle mooglik  den opperwal de hege wl oan, sadat se minder lst hawwe sille fan e weagen. Der wurdt beslten Nijegea (Ealahuzen) mar foarbij te farren, de mar oerstekke is noedlik mei dit waar. Men hat ynearsten mar ien doel: de Galamadammen helje. It sjit al moai op. Het einder was in zicht . Nog slechts n kwartier en men zou over het Feitezand door de rustiger Oorden en de stille Kuylart een veilige ligplaats hebben gevonden aan de Galamadammen.  Helaas !

Ynienen hearre de reizgers yn '' e efterste kajt in hurde klap en glsgerinkel. Ien fan e rten is stikken rekke. Der soe in koarksek tsjinoan slein wze, miene guon. Mar oft dat sa is? Efkes letter giet der al wer ien. Mei eltse hege golf komt der in klde fluts wetter nei binnen ta. Mei sekken, kleden en kjessens besiket men de gatten te tichtsjen  ten einde de boot voor zinken te behoeden mar it slagget net. It wurdt wynderich yn 'e kajt, kld  en wiet. Alle gesellichheid is ynienen fuort. De passazjiers betrouwe it net langer  en sykje it dek op.

t 'e foarste kajt komt ek in man nei boppen ta . Hij hat bloed oan e han en oan e holle. De man siet deun bij in rut dat oan gruzeleminten rekke is. It liket net bst, se komme no allegear nei bten ta. Omt elkenien oan e lijkant stean giet , besiket de skipper se te sprieden; de boat moat net om.  Ien fan de reizgers trunet him mei klam oan om de kant op te sykjen; tichteby is in ynham, it Wolvegat. De skipper is it mei de man iens, mar de measten wolle perfoarst fierder. ndertusken is de bemanning mei help fan 'e passazjiers al begn it wetter t e kajt nei bten te pompen. It jout lykwols neat: hoe hurd hja ek pompe, der rint mear wetter yn e boat dan hja der tkrije. It  is hopeleas.

Dan bart it alderslimste. De efterein fan e stoomboat rekket efkes in snrechje. Der giet in ferheftige skok troch it t skip. Al is de gong der noch net alhiel t, de boat lit him net mear stjoere: it roer is brutsen en de skroef docht it net mear. Nog slechts enkele slingeringen en de Willem III zonk naar de diepte tot ver beneden het dek; zodat al de passagiers een schuilplaats hadden te zoeken omhoog of een houvast aan de verschansing om niet door de golven meegevoerd te worden, die anderhalve voet hoog over het dek sloegen.

De measte minsken steane ngefear oan e knibbels ta yn t iisklde wetter . Durk Ykes Hoekstra t Warkum fynt in tige moai plakje foar syn jonge, lytse Jatze; heit set him op in hege dwersstange yn e  lijte fan de noch waarme skoarstien. In man of tsien krpt ticht byinoar op e tsjettel. Dy leit wat heger , sadat se net yn t wetter hoege te stean. De tsjettel bliuwt noch in skoftke waarm, al is it fjoer yn e masinekeamer fansels yn ien kear dve doet de boat sonk. De lste reek in mei grut geweld de skoarstien tflein. Op[ it horizontale stjoerrd sitte ek trije man bijenoar ; sa kinne se de fuotten noch in bytsje droech hlde.

Met alle kracht hadden bel en stoomfluit zich doen horen. Sil it ld boppe it geweld fan stoarm en weagen tkomme? Sil immen it hearre? Yn Aldegea hat men yndied opmurken dat der wat oan e hn is op e mar. In pear man besykje bij de kearsls mei in boat it wetter op te gean , mar steil tsjin de wyn yn kine se mei gjin mooglikheid fuort komme. teinlik jouwe se it mar oer en hoopje dat de minsken yn Koudum of op 'e Galamadammen de nheilslden ek heard hawwe.

Spitigernch is dat net it gefal. Zoo was dan alle hoop vervlogen en maakte zich de wanhoop mester van velen die een minder gelukkige plaats hadden gekregen en die halverwege in het kille water staande, ook nog het meest hadden te lijden van de spattende golven en de snerpende sneeuw- en hagelbuien, waarmede de storm gepaard ging.

De lken fan t rom  spiele fuort. Kisten , kuorren en doazen driuwe yn it wetter. Sa ek de kij en in pear ferspte bargen, dyt meinommen binne fan 'e Snitser feemerk. Mei de minsken rint it net better f. De earste dyt it bejout , is Marijke Jacobus Altenburg-Kapper (62) t Easterwierrum. Koart dernei folget har dochter Siebregje Thijssen-Altenburg (25) t Easterein. Hja kin it net langer thlde en ferdwynt stadich yn it wetter. Mem en dochter komme te rst yn'e dea. nder de fjirtjin slachtoffers binne ek de oare beide froulju Aaltsje R. Hoekstra t Lytsewierrum (24) en Siementje R. Smit (25) t Ysbrechtum.

Anne Harings Veldstra (55) t Starum, dy't yn Snits sa hurd rn hat om de Willem III noch yn te heljen, betellet de reis mei syn libben. Jatse, troch syn soarchsume heit op in feilich plakje bij de skoarstien set, rdt it op, mar de heit sels, de Warkumer Durk Ykes Hoekstra (57) ferdwynt yn de weagen. Ek ien fan 'e bemanning komt om, it is skipper Foeke Gerrits van der Wal  (37) t Nijegea. De oare ferstoarnen binne Petrus Attema (26) fan Starum, Wietse Feddes Veersma (37) fan Warns, Jan Wabes de Jong (26) fan Molkwar, Piter Annes Okkinga (42) en Siebolt Feddes Wiersma (25) fan Koudum, Germen Foekes van der Wal (50) fan Nijegea en Harmen Melles van der Sluis fan Langwar. Hja dy't dizze nacht oerlibje, hawwe likernch rom 16 oeren oan waar, wetter en wyn bleat steld west.
As it ljocht wurdt, sjogge se binnen de fersknsing  minsken, bisten en alderhande pakguod om har hinne driuwen. De measten lykwols merke it amper mear op. Dan, hiel yn'e fierte, sjogge guon fan'e Hegemer kant f in sylskip oankommen. It is it beurtskip fan Age Feenstra t It Heidenskip, dyt de nacht earne nderweis oerbleaun is. Alle hope op rding ferflocht as dat skip koers set nei De Gaastmar. Se binne net opmurken. Om in oere as acht, it is dan noch ngefear wynkrft fiif, komt der fan'e Wlden in sktsje oanfarren.  Rjochtstreeks op harren ta. Mei in protte ynspanning kin skipper Rein Kool en syn mannen op side komme fan de Willem III. Wat hja nder eagen krije, sil harren altyd bijbliuwe sa skriklik is it.
Van de geredden, die zestien zeventien uren aan het noodweer hadden bloot gestaan , bevonden zich vijf in zulk een jammerlijken toestand bijna of geheel bewusteloos-  dat elk ogenblik de dood had kunnen volgen. Schier allen hadden gezwollen ledematen, terwijl het gelaat vreeselijk was opgezet, bij sommigen tot onherkenbaar toe..

Hja dyt net mear rinne kinne, stiif of heal ferlamme binne, moatte droegen wurde. De tsien dyt de nacht op e tsjettel trochbrocht hawwe, de trije op it stjoerrd en de lytse Jatse binne der noch it bste oan ta! Yn de herberch op'e Galamadammen wurde de minsken dy't de ramp oerlibbe hawwe mei leafde opfongen en fersoarge troch kastelein Fimme Karels Salmstra en syn frou Tsjerkje Dlle. Mannich Koudumer stiet harren bij , neit bekend wurden is wat him de frne nacht, sa ticht bij harren doarp fspile hat. De minsken fan de Willem III dyt it helle hawwe, binne der raar oan ta: opsette gesichten, earmen en skonken. Alle gefoel is der t. At se de fingers yn e hjitte kofje stekke fiele se neat.

Nei dy benearjende lange nacht mei de dea foar eagen is kaptein Bouma t Koudum yn koarte tiid in lde grize man wurden, dy't tenei mei stokken rinne moat . Hij hat net lang mear libbe.

Skipper Lieuwe Hornstra is dy nacht keal wurden op in lyts wyt krnske hier nei, seit men. Syn earen binne dy nacht beferzen rekke en drom fregen de pakesizzers letter altyd : werom hat pake sokke nuvere earen? Dyselde dei hat skipper Kool alve deaden fane Willem III helle. Dy binne nei Nijegea brocht. Letter spiele de oare trije earne oan. De sneons drop liedt yn mennich plak de deadsklok. Allinne al yn Koudum wurde fjouwer minsken begroeven. It drama op'e Fluezen yn 1877 sil nea fergetten wurde.

Neiskrift:  

1. Yn augustus  1877 is de Willem III nei in yngripende renovaasje yn Amsterdam (kosten  5000 gne) wer yn gebrk nommen. nder oare binne de rten lytser makke en de glzen sterker. Der is ek in swierdere mesine yn e boat oanbrocht.

2. Op 17 desimber 1977 feilt notaris K. De Jong Hzn. te Snits de Willem III provisjoneel ten huize van den kastelein S. Bokma aan de Lemster straatweg te Sneek. Beskriuwing: De in de laatste tijd geheel vernieuwde , sollied en fraai ingerigte schroefstoomboot, Willem III genaamd, varende in de beurt van Stavoren op  Sneek en Leeuwarden, lang 27 meter, diepgang 1 meter 5 centimeter, met 8 paardenkrachten en derzelver volledigen Inventaris.

3. Letter hat men om'e nocht tsocht wrt it skip belne is.

4. De nikkelen kofjekanne mei alle nammen derop fan de persoanen dyt bij de ramp rden binne. Op de kanne stie in tankwurd yn rym en is sa oanbean oan de kastelein fan de Galamadammen . De eigner wie yn 1977  K. Silvius  ld marine-offisier (Yn Makkum waarden destiids marineskippen bout, hy wie dr opsichter) en wenjend op de G. IJpmastrjitte yn Koudum, dyt in oerpakesizzer wie van fan Fimme Salmstra de kastelein yn 1877 op'e  Dammen.

Tekst is fan O. Santema en komt t ferskate publikaasjes. De kursive stikjes binne oernaam t de Hepkema.          

(advertenties via Sietske Kemker-Schilstra)