Nostalgisch album van Koudum, de Tsjerke

De kerk van Koudum.
In het jaar 1543 bedienden vier priesters de altaren van de oude, in de 16e eeuw gebouwde Martinikerk. Dat waren pastoor Merck, vicaris Doede en de prebendarissen Douwe en Arendt.
Tussen 1614 en 1617 liet grietman Douwe Hessels van Epema een nieuwe toren bouwen. Het werd een grote toren, voor het fundament hiervan werden 180.000 stenen gebruikt en de muren waren 7 voet dik (± 2,40 m). Hierboven een plaatje van deze kerk met de toren vanuit het noorden gezien. Het muurwerk van de toren was 95 voet hoog en de spits had een lengte van 105 voet. Totaal was dat dus een hoogte van zo'n 68 meter. Dus meer dan twee keer zo hoog als de huidige toren. Door deze hoogte en de hoge plaats was de toren een baken voor de schepen op de Zuiderzee. Zelfs door door de zeelieden die het Vlie binnenvoeren werd de Koudumer toren als baken gebruikt. De tekening uit 1723 geeft niet de juiste verhoudingen aan, de spits zou hoger moeten zijn.
In 1822 raakte de spits door blikseminslag in brand, doch de kloeke Koudumers Hendrik Jaspers van der Heide(±40 jaar) en Gosse Sjoerds Zaagsma (±60 jaar) klommen naar boven en wisten het brandende hout af te hakken en zo de brand meester te worden. Dit was niet de eerste brand, vijf jaar eerder was er ook al brand in de toren geweest.
Ruim twee eeuwen na de bouw was de bouwkundige staat van kerk en toren niet al te best meer. Er moest nodig iets gebeuren. De natuur heeft zich er toen mee bemoeid, want in 1830 rukte een stevige wind de spits eraf. Deze kwam boven op een huis terecht, dat totaal vernield werd. De haan belandde op de zolder van een ander huis. Restauratie was geen optie en in juli van 1831 werden de kerk en toren voor afbraak verkocht en in dat zelfde jaar werden bestek en voorwaarden gemaakt voor de bouw van een hele nieuwe kerk. Dit was een achtkantige "theebus" gelijkend op de kerk van Wons. Deze kerk schijnt niet zo praktisch en waarschijnlijk qua bouw ook niet optimaal geweest te zijn, want na 25 jaar was het bekeken en is de huidige kerk in 1857 gebouwd.
(Bron: Beneficiaalboeken en Alde doarpsgesichten troch O. Santema.)

Hierboven een pentekening van Koudum met de koepelkerk, zoals deze er van ong. 1831 tot 1856 stond. Deze tekening is zo te zien gemaakt naar het "schilderij" zoals dit is vermeld is in het boek "Koudum fan doe en no" op blz. 20. Wie deze tekening gemaakt heeft is niet bekend. Op dit plaatje is van "Spoorzicht" nog geen sprake. Het "Wapen van Friesland" staat er wel. Je kunt zien dat de hoofdroute vanaf Molkwerum via de Onderweg en langs de "Beukenlaan" loopt. Dat is ook wel logisch: de route moest langs de belangrijkste herberg gaan. Het zou interessant zijn om uit te zoeken waarom de kerk er zo kort heeft gestaan. Misschien beviel deze gewoon niet of was hij te klein. Het kan ook zijn dat het bouwtechnisch niet in orde is geweest. Voor iemand die hier verder naar wil zoeken kan ik vermelden dat er zich in het Ryksargyf in Leeuwarden in elk geval een copie van een bouwtekening van deze kerk bevindt. In de Provinciale Bibliotheek bevindt zich een boekje met bestek en voorwaarden voor het bouwen van de achtkantige kerk met koepeltoren. En de Leeuwarder Courant uit die tijd zal hier ook vast wel wat over geschreven hebben. (Repertorium Leeuwarder Courant)

De kerkenraad van de Hervormde kerk (±1960)
Vooraan Meindert de Witte en Hidde Koornstra,
Tweede rij v.l.n.r.: Pé Kamstra, Jan Veenstra, mevr. Tammeling en ds. Tammeling.
Derde rij v.l.n.r.: Pieter de Jager, Jacob de Jong en Ype Haytema.
Achterste rij v.l.n.r.: Klaas Hoekstra, Wiebe Veldhuis, Simon Folkertsma, Durk Jaarsma en R. van der Veen.
Ds. Tammeling stond van 1959 tot 1963 in Koudum.
(foto beschikbaar gesteld door Tineke Poelman-de Witte uit Amstelveen)
Als de namen niet helemaal kloppen dan hoor ik dat graag via e-mail.

"It hert fan 'e minske betinkt syn wei, mar de Heare stjoert syn gongen."
Spreuken 16 : 9

	Kerkkoor Fox Humana
Reglement Geref. meisjesvereeniging	Gereformeerd kerkkoor	Verslag jaarfeest knapenvereniging 1951
Geref. meisjesvereniging 20er jaren	Diaconiewoningen	Geref. jongens en meisjesver. ±1960
Geriff. fammeferiening ±1937	Foto's Martinikerk	Gereformeerde knapenvereniging
Leiding Zondagschool 1958	Foto's Singelkerk
Knapenvereniging ±1933		Knapenvereniging ±1934